Een pijpje voor de extreme roker: ‘the Real Asbestos’

Roken is ongezond, daar is iedereen het ondertussen wel over eens. Dit was ooit anders. Vandaag stevenen we dan wel af op een rookvrije samenleving, maar in de jaren 1970 – nog niet zo lang geleden – rookte nog zo’n 50% van de volwassenen op regelmatige basis tabak. Een vergelijkbare mentaliteitsverandering stellen we de laatste jaren vast als het om asbest gaat. Tussen de jaren 1940 en 1980 werd asbest verwerkt in zowat alles wat je kan voorstellen: in bouwmaterialen, maar ook bijvoorbeeld in cosmetica, kleding en sigarettenfilters. Dat asbest schadelijk is voor de gezondheid werd pas veel later schoorvoetend erkend, en nog maar recentelijk worden asbestproducten met de grootste zorg behandeld wegens het gevaar voor dodelijke longziekten.

Dat men vroeger niet wakker lag van de gevaren van roken en asbest, wordt bevestigd door de populariteit van de asbestpijp eind 19de en begin 20ste eeuw. Het was een haast onbreekbaar en onverslijtbaar kwaliteitsproduct; wijdverspreid en ‘in daily use throughout the civilized world’ volgens sommige publiciteitsaffiches; maar dankzij de combinatie tabak-asbest helaas niet zonder gevolgen voor de gezondheid van de gebruiker…

Lees verder Een pijpje voor de extreme roker: ‘the Real Asbestos’

Doe de test! Pijpjes uit meerschuim

De meeste pijpjes die we aantreffen in de bodem zijn kleipijpen gemaakt van zogenaamde pijpaarde. Een erg fijne, taaie, blauwachtige klei die de pijp na het bakken een maagdelijk witte kleur geeft. Pijpaarde werd ontgonnen in Engeland, Duitsland en ook België in de Maasregio. Het materiaal speelde ook een rol in de productie van gebruiksaardewerk en het vervaardigen van beeldjes en zogenaamde patacons (aardewerken plaatjes die tijdens de middeleeuwen en later werden gebruikt om feestbroden te versieren).

Minder gekend zijn pijpjes gemaakt uit meerschuim. Deze luxeproducten werden vermoedelijk al gemaakt sinds de late 17de eeuw, maar kende pas een echte bloeiperiode in de 19de eeuw. Waarom ontsnappen deze pijpjes zo vaak aan de aandacht? Ze zijn eerder uitzonderlijk: meerschuimpijpjes kenden een veel beperktere productie en verspreiding in vergelijking met de traditionele kleipijp die een echt massaproduct was. Daarenboven worden ze ook simpelweg zelden herkend omdat ze met het blote oog moeilijk te onderscheiden zijn van de kleipijp.

In volgend bericht gaan we wat dieper in op het gebruik van meerschuim voor de productie van pijpen. We doen dit aan de hand van twee vroeg 20ste-eeuwse voorbeelden die werden aangetroffen bij graafwerken in de Handelsbeurs te Gent. We leggen ook uit hoe je met een éénvoudig trucje een pijpje uit meerschuim kan onderscheiden van een traditionele kleipijp.

Lees verder Doe de test! Pijpjes uit meerschuim

Gentse pijpenmakers aan het werk

Tijdens het Ancien Régime vestigden zich reeds pijpenbakkers in Gent. Uit de 17de eeuw kennen we de vraag van Gentenaar J.B. Moerman aan het stadsbestuur om het alleenrecht op de productie van kleipijpjes te verkrijgen in Gent. Dit verzoekschrift uit 1630 werd door het stadsbestuur negatief beantwoord aangezien het de broodwinning van een ruimere groep mensen die met de verkoop en productie van pijpen zijn bestaan verdiende in gevaar zou brengen. Ook stelde men dat de ‘nieuwigheid’ van het pijpenbakken er voor Gent en omstreken al een beetje af was.

Enkele jaren later, in 1665, betaalde het stadsbestuur wel een behoorlijke som aan pijpenbakker Jan Tradenius waarvan door het stadsbestuur wordt gesteld dat hij het bakken van pijpen in Gent zou hebben geïntroduceerd.

Lees verder Gentse pijpenmakers aan het werk

Pijpjargon

Een pijp bestaat uit een aantal vaste onderdelen elk met een eigen specifieke benaming. Voor de pijpoloog en ook voor de lezer van deze blog is het belangrijk de juiste terminologie te kennen en te gebruiken. Dit schept duidelijkheid en voorkomt verwarring.

Vooraleer jullie verder mee te nemen in de wereld van de kleipijp, belichten we in dit bericht kort de voornaamste onderdelen van een pijp en benoemen we ze met naam en toenaam.

Lees verder Pijpjargon

Als intro: kleipijpjes uit de bodem, een schat aan informatie

Archeologen vinden kleipijpjes vrijwel wereldwijd terug op vindplaatsen uit de 17de  tot de 20ste eeuw. Het zijn erg kleine objecten met weinig geldelijke waarde en daarom worden kleipijpjes vaak over het hoofd gezien. Nochtans zijn het erg herkenbare artefacten die een schat aan informatie bieden.

Dit bericht geldt als eerste kennismaking met ons project ‘Gentse kleipijpjes’ en met de kleipijp als unieke bron voor het verleden.

Lees verder Als intro: kleipijpjes uit de bodem, een schat aan informatie